Keynote: Psychologie, wat schept het weten?

De derde keynote werd gegeven door Drs. Tom Luken. Luken is sinds 10 jaar zelfstandig psycholoog ond e de naam Luken loopbaan consult. Ook publiceerd Luken regelmatig over loopbaanontwikkeling, zelfkennis, competenties, testen en assesments in tijdschriften en handboeken. Een overzicht van publicaties van Luken is op zijn website te vinden.

Aanbod op de psychologische markt
Luken begnt zijn presentatie met de constatering dat er een grote toename aan psychologen te zien is. In 1940 bedroeg het aantal psychologen slechts 50, in 2002 waren dit er 30.000 en nu anno 2007 zjin er ruim 35.000. In 5 jaar tijd zijn er dus 5000 psychologen bij gekomen.

Op dit moment zijn alle psychologen uit het wetenschappelijk onderwijs afkomstig. Hiervan is 95% van in de praktijk gaan werken. Dit terwijl deze psychologen hier volgens Luken met een wetenschappelijke opleiding helemaal niet op voorbereid zijn.

Luken baseerd zich hierbij op zijn eigen ervaring. Hij is zelf in de jaren 70 afgestudeerd en voelde zichzelf hier ook niet op voorbereid. Binnen het wetenschappelijke psychologie onderwijs word volgens Luken over statistiek gesproken ipv over mensen.

Vraag op de psychologische markt
Na het aanboe van psychologen behandeld Luken de vraag naar psychologen aan de hand van de 6 verschillende werktereinen van toegepaste psychologie: consument en maatschappij, arbeid en organisatie, maatschappelijk eparticipatie en veiligheid, gezondheid en zorg, onderwijs en ontwikkeling, intermenselijke relaties.

Bij het laatste werkterein verwees Luken naar de film Lilja 4-ever waarin werd weergegeven hoe een relatie de levensvreugde kan bevorderen.

Zelfkennis
Het laatste deel van de presentatie van Luken ging over zelfkennis. Volgens Luken kende de mens zichzelf onvoldoende. Hij verwees hierbij naar theorieën van Hubert Hermens en Timothy wilson.

Zo blijkt uit onderzoek dat mensen een onbewuste voorkeur voor rechts hebben en een voorkeur hebben voor de letters die in hun eigen naam voor komen. Zo vertelde Luken ook dat er in Amerika opvallend veel tandartsen (dentists) de voornaam Dennis hadden. Implisit Egotism was de naam van de theorie die dit kon verklaren. Ook werd er verzwezen naar de Implicit Association Test van Harvard universiteit.

Het gevolg van de slechte zelfkennis van mensen is dat:

• Mensen een onduidelijk of tegenstrijdig zelfbeeld hebben waardoor ze minder goed kunnen kiezen.
• Mensen een negatief zelfbeeld hebben waardoor ze gaan onderpresteren of "kiezen" voor mislukking.
• Mensen een onzeker zelfbeeld hebben waardoor ze blijven proberen om succes te behalen, maar altijd ontevreden blijven.
• Mensen een onrealistisch zelfbeeld hebben waardoor de keuzes die ze maken niet bij hen past. (zie dit plaatje als illustratie)
• Wij collectief een wereld maken die niet bij ons past.
• De sociale druk op mensen steeds groter word.
• Er meer taboes ontstaan.
• Er kennistheoretische problemen ontstaan (zie dit plaatje "" als illustratie).

Oplossing
Als oplossing geeft Luken aan dat we een effectiever mens- en werledbeeld moeten hanteren. Dit kunnen we bereiken door op 4 verschillende manieren naar de mens- en de wereld te kijken:

• Als een verzameling van eigenschappen
• Als een (onderdeel van een) machine (door actie en reactie, stimulus en response)
• Als een organisme
  welke zich ontwikkeld (van baby naar peuter naar kleuter, naar adolecent)
• Als een verhaal

Conclusies
Volgens Luken hebben we een probleem als het aankomt op zelfkennis en zelfsturing. Gelukkig is dit probleem volgens hem ook op te lossen en zouden toegepaste pscyhologen hierbij een grote rol kunnen spelen.

Luken sloot zijn presentatie af met een citaat van de econoom R. Layard:
"Much of our anxiety and depression is no longer necessary. The great challangenow is to use our mastery over nature to master ourselves and to give us more of the happiness that we all want"

Het verhaal van Luken was interessant, maar vrij lang. Omdat het verhaal wat langszaam op gang kwam had ik het idee dat hij wat snel door zijn laatste sheets heen ging. Dit was jammer omdat vooral het laatste onderdeel van zijn verhaal erg interessant was.

Keynote: Praktische psychologen zijn broodnodig

De tweede keynote werd gegeven door de adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant drs. Suzanne Weusten. Weusten is journaliste en psycholoog en was hoofdredacteur van het blad Psychologie magazine.

De presentatie van Weusten bestond uit 2 stellingen die ze wilde toelichten:

1. Praktische psychologen zijn broodnodig!
2. Psychologie is een leuk vak!

Praktische psychologen zijn broodnodig!
Om aan te geven waarom er een behoefte is aan praktische psychologen, legt Weusten eerst het verschil uit tussen de Wetenschappelijke opleidingen die studenten opleiden om theoretische kennis te onderzoeken. En de HBO opleidingen die studenten gaan opleiden om de theoretische kennis toe te passen.

Als voorbeeld hiervan noemt Weustens de verouderde maatschappij waarin steeds meer mensen geheugenproblemen krijgen. Hierbij moeten de theoretische psychologen van het wetenschappelijk onderwijs onderzoek doen naar de oorzaken en mogelijke behandelingsmethoden. De praktische psychologen van de HBO opleidingen moeten vervolgens de door de theoretische psychologen onderzochte kennis gaan toepassen.

Als voorbeeld van activiteiten die uitgevoerd kunnen worden door praktische psychologen noemt Weusten ook, kennis toepassen bij:

• het uitvoeren van geheugentraining,
• het geven van voorlichting over geheugenproblemen,
• het helpen van mensen bij het maken van keuzes,
• het testen en stellen van diagnoses,
• het ondersteunen van leerkrachten en kinderen.

Om nog een keer aan te geven dat er daadwerkelijk behoefte is aan praktisch psychologen noemt Weustens dat er steeds meer scheidingen voorkomen, steeds meer mensen depressief zijn en er steeds meer vragen komen over de opvoeding van kinderen.
Dit blijkt ook uit de groei van het ledenbestand van Psychologie magazine terwijl dit bij andere bladen juist krimpen. Een zelfde trend was te herkennen in markt voor zelfhulp.

Psychologie is een leuk vak!
Om toe te lichten waarom Weustens Psychologie een leuk vak vond gaf ze 3 voorbeelden van psychologische methoden en onderzoeken welke te maken hadden met de thema's keuze, spijt en het geheugen.

Keuze
Hoe meer keuze mogelijkheden een persoon krijgt hoe moeilijker het voor studenten word om een keuze te maken.

Deze conclusie werd getrokken uit een onderzoek met jampotjes. In een winkel werden twee tafels met jampotjes. op de eerste tafel stonden 6 potjes en op de tweede tafel stonden 24 potjes.
Bij de tafel met 6 potjes bleken minder mensen te kijken dan bij de tafel met 24 potjes. Maar als het om het aanschaffen van een potje jam ging bleek dat bij de tafel met 6 potjes jam 30% van de mensen een potje jam kocht, terwijl bij de tafel met 24 potjes maar 3% een potje jam kocht.

Spijt
Bij onderzoek naar gevoelens van spijt bij mensen blijkt dat mensen op korte termijn (6 maanden) vaak spijt hebben van handelingen die niet het gewenste resultaat hadden. Op de langere termijn blijken mensen vaak spijt te hebben van handelingen die ze niet hebben gedaan.

Geheugen
Bij veel geheugentrainingen word gebruik gemaakt van de zogenaamde loci methode (waarbij je het geheugen traint m.b.v. het visualiseren van objecten).
De Griekse dichter Simodes bedacht deze methode na een bezoek van een bruiloft. Tijdens de bruiloft werd hij door een van de gasten weg geroepen voor een discussie. Tijdens deze discussie brak er op de bruiloft brand uit en storten het dak van het gebouw waar de bruiloft gehouden werd in. Simonides wist nadat de brand geblust was alle verkoolde lijken te identificeren doordat hij had onthouden wie op welke plaats binnen het gebouw had gestaan net voordat hij het gebouw had verlaten.

Weustens is een echte columnist en deze samenvatting is natuurlijk een stuk minder interessant dan het verhaal wat zij vol enthousiasme vertelde. Dit bleek ook wel uit de opmerking van een studente welke achter mij zat: "deze heeft wel een stem om naar te luisteren"

Keynote: Wat een kans

De eerste keynote werd gegeven door de voorzitter van de Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO), Dr. Karl Dittrich. In zijn keynote vertelde wat er komt kijken bij het opstarten van een nieuwe opleiding en wat dit betekend voor alle betrokkenen die hier vaak vale jaren mee bezig zijn.

Wat komt er kijken bij het opstarten van een nieuwe opleiding?

Als een opleiding door de NVAO geaccrediteerd willen worden zullen ze het volgende intensieve proces moeten doorlopen. Van alle nieuwe opleidingen die zich bij het NVAO aanmelden wordt ruim 50% afgewezen.

1. Als men een nieuwe opleiding start moet men beginnen met een goed onderbouwd voorstel waarin staat beschreven waarom men een nieuwe opleiding wil starten, wat de toegevoegde waarde van deze opleiding is, hoe de opleiding vormgegeven zal worden, wat het onderwijsprogramma is e.d.
2. Na het indienen van een voorstel voor een nieuwe opleiding stelt het NVAO een panel van onafhankelijke deskundige en op het vakgebied gezaghebbende personen samen. Voor de opleiding toegepaste psychologie bestond het panel uit:
   
• de heer Prof. dr. G.J. Kok, Hoogleraar Psychologie, Universiteit van Maastricht
• de heer Dr. H. Schouppe, Departementshoofd Psychologie, Lessius Hogeschool Antwerpen
• Mevrouw Dr. M. den Ouden, Den Ouden Coaching & Consult, adviesbureau voor Arbeid en Gezondheid
  
3. Het panel van deskundige toetst de nieuwe opleiding aan de hand van 6 verschillende onderwerpen (doelstelling, programma, personeel, voorzieningen, systeem van interne kwaliteitstoetsing en condities en continuïteit). Alle onderwerpen moeten door de deskundige positief beoordeeld worden om als opleiding geaccrediteerd te kunnen worden.
4. Als het panel van deskundige een advies heeft uitgebracht, neemt de NVAO het besluit om een opleiding wel of niet te accrediteren.
5. Nadat de NVAO het besluit heeft genomen, heeft de opleiding nog de mogelijkheid om hierop te reageren.

Het verslag van de NVAO van de opleiding toegepaste psychologie van de drie verschillende Hogescholen is ook vanaf de website van de NVAO te downloaden.

Wat betekend dit voor de betrokkenen (studenten)?

Naast de formele toelichting op het accreditatieproces had de heer Dittrich ook nog een boodschap voor de eerste lichting eerstejaars studenten.

Voorrecht
Volgens Dittrich was het een voorrecht om de eerste lichting van een nieuwe opleiding te zijn. Nieuwe studenten worden namelijk gekoesterd, gepamperd, er wordt naar nieuwe studenten geluisterd en er zijn erg gemotiveerde docenten beschikbaar.
Maar dit schept volgens Dittrich ook de verplichting om hard te studeren en betrokken en kritisch te zijn. Hij verzocht daarom ook alle studenten om hier actief aan mee te doen en de docenten en de staf te helpen om de opleiding vorm te geven.

Positie opleiding
Uit het betoog van Dittrich kwam duidelijk naar voren dat de nieuwe opleiding de komende jaren nog een plaats veroveren naast het wetenschappelijke onderwijs welke zeer kritisch naar de opleiding zouden krijgen. Hij vroeg daarom ook aan alle studenten en docenten om de belofte van de nieuwe opleiding waar te maken en om het werkveld te betrekken binnen het programma van de opleiding. De kwaliteit van de opleiding werd namelijk nu, door de eerste lichting studenten vastgesteld.

Naast het verzoek aan de studenten om al vanaf het begin af aan hard te werken had hij ook nog het verzoek aan de opleidingen om de markt niet te overstromen. Een te snelle groei van de opleidingen zou de markt voor (HBO) psychologen niet ten goede komen en zou af doen aan de onderwijskundige methode.


Persoonlijk vond ik de presentatie van Dittrich erg interessant. Ik vraag me alleen af of de aanwezige studenten dit ook zo hebben opgevat en of ze de boodschap hebben begrepen. Zouden studenten zich door de presentatie van Dittrich echt extra gemotiveerd geraakt zijn?Ook vraag ik me af hoe er door het wetenschappelijk onderwijs naar de opleiding gekeken word en welke bezwaren er nu daadwerkelijk tegen de opleiding zijn. En of deze bezwaren niet voortkomen uit affectieve reacties.

Startconferentie HBO toegepaste psychologie

De opleiding HBO toegepaste psychologie is de eerste op hbo-niveau bekostigde opleiding voor het kennisdomein psychologie.

Op donderdag 8 februari begonnen studenten, docenten en medewerkers van drie hogescholen (Fontys Hogescholen, Hogeschool Leiden en Hanzehogeschool Groningen) de nieuwe opleiding tijdens een speciale startconferentie.

Op dit weblog zal ik verslag doen van de conferentie.